۹۵ درصد تعلیم دهندگان آواز حق تدریس ندارند!

ارسال شده در تاریخ : یکشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۷ ساعت : ۱۵:۳۶ ، توسط : مهدی معتمد در دستۀ : دسته‌بندی نشده

این جمله ای است که استاد شجریان در یکی از مصاحبه های خود بیان داشته است و به مذاق بسیاری از مدرسان آواز خوش نیامد. اما چون این اظهار نظر از جانب استادی مسلم و پرآوازه ای همچون جناب شجریان ابراز شده است ، در برابر آن سکوت کردند . استاد شجریان فرموده است که این افراد هنر جو را خراب میکنند .

این مطلب یک واقعیت است . با توجه به اینکه آواز ایرانی مقوله ای  بسیار حساس و خطیر است و هنر جو یان این وادی باید به خوبی بتوانند از عهده آن برآیند ، لذا تعلیم دهندگان باید در صلاحیت کار باشند . آنچه که استاد شجریان اظهار داشته است ، پس از سالها تجربه بدست آمده و ایشان با شنیدن آواز بسیاری از هنرجویانی که سالها در محضر برخی مدرسان چه در پایتخت و چه در استانها ، تعلیم دیده اند پی به کاستی هایی که در حق این افراد شده است پی برده است. نمونه اش در سال گذشته ، که استاد شجریان از داوطلبان بسیاری تست آواز به عمل آوردند و متوجه شدند که بیشتر هنرجویان ، خوب تعلیم ندیده اند. به عبارتی ایراد و نقصی در کار هنرآموزان بوده است.

بسیاری از افراد با استعداد ، طی سالها که در کلاس مدرسان ناکارآمد تعلیم دیده اند راهی اشتباه رفته اند و اکنون قادر نیستند صدای خوبی داشته باشند و آواز خوبی بخوانند .

در  بسیاری از کلاسهای آواز فعل “گوشه بده گوشه بگیر” صرف میشود  شاگرد گوشه هفته قبل را که یاد گرفته است پس میدهد و احیانا استاد ایراداتی صرفا در مسیر همان گوشه می گیرد و سپس  دستور میدهد ضبط روشن شود و گوشه جدید خوانده می شود. این کار گوشه گرفتن و گوشه دادن ۵ دقیقه طول می کشد و استاد به سراغ هنر جوی بعدی می رود. در این حال ، بحث اصلی ، یعنی  صدا و نحوه خارج ساختن صدا از حنجره و دهان، گم شده است. هنر جو به هر طریقی که غریزی ، بلد بوده است آواز می خواند و تحریر می زند و بیشتر سعی بر این است که گوشه درست خوانده شود .

پارامترهای اصلی که قطعا می باید در کلاسهای آواز و در ابتدای کار به آنها توجه شود عبارتند از  :

نحوه تولید و خارج ساختن صدا از حنجره و دهان  ، نحوه پرداخت صدا در جوف دهان ، فرم دهان ، نحوه ادای کلمات ، لحن ، میزان بازشدگی لبها ، نحوه نشستن ، فرم صورت و گونه ها و آرامش بدن بخصوص در خواندن اوج و…. همه  و همه باید توسط مدرس آواز به دقت مورد ارزیابی و توجه قرار گیرد .

مدرس حتی همه موارد فوق را باید با یک دید به همه هنرجویان آموزش ندهد . هر شخصی به تناسب وضعیت و صدایی که دارد باید مورد بررسی قرار گیرد. به عبارت بهتر هنر آموز باید برای هر یک از هنرجویان برنامه جداگانه و متفاوت قایل شود .

ایرادی که استاد شجریان به بسیاری از آواز خوانان گرفته اند ، نحوه تولید صداست که اغلب آنها در این مورد ایراد داشتند  .  واضح است که ترک عادت واقعا مشکل است و هر هنرجویی اگر مدتی به روشی عادت کند به سختی میتوان او را از آن گرفتاری نجات داد . به همین دلیل بایستی نهایت دقت را برای هنرجویانی که تازه به کلاس می آیند مبذول داشت.

نکته مهم دیگر اینکه ، تصنیف یکی از ارکان موسیقی ایرانی است. تصنیف میتواند بک هنر جوی موسیقی را دارای ریتم کند و به او و صدایش قدرتی مضاعف ببخشد. تصنیف یک حلقه گمشده در کلاسهای موسیقی است. می دانید که گوشه های مهمی در در دستگاههای ایرانی دارای ریتم و ضرب هستند(مثل گریلی در شور یا صوفی نامه در ماهور      ) و میدانید که برخی تصانیف از همین ردیفهای ضربی گرفته شده اند . پس تصنیف ارتباط تنگاتنگ با ردیف دارد . ولی در بسیاری از کلاسهای موسیقی به تصنیف چندان پرداخته نمی شود . این است که هستند افرادی که با وجود آواز خوب نمی توانند تصنیف بخوانند.

و از همه مهمتر بحث خلاقیت و روی پای خود ایستادن هنر جو است. در کلاسهای آواز به ردیف بسیار پرداخته می شود . اما اکثر هنرجویان بعد از اتمام یک یا دو دوره ردیف ، نمی توانند یک شعر را در یک دستگاه با ارائه نکات و زوایای ردیف بخوانند. چون شعر عوض شده است!! مدرس قطعا باید در این خصوص راهنمایی های لازم را طی جلسات گوناگون ارائه دهد. این بخش  مهمترین قسمت تعلیم است . با این وصف کمتر هنرآموزی است که طی جلساتی این روش را تدریس کند ، البته اگر خودش آنرا بلد باشد!!




  1. یکشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۱۹:۴۱

    سلام و درود بر شما

    مطلب بسیار خوب شما رو مطالعه کردم و میگویم که با شما هم عقیده ام .

    متاسفانه ، این مشکلاتی که فرمودین، وجود دارد و جزو مشکلات اساسی آواز در حال حاضر است.

    نحوه ی تولید صدا و ادای تحریر ، انتخاب شعر مناسب ، شعر خوانی مناسب و تصنیف خوانی مواردی هستند که اگر در کلاس های آواز بدان توجه شود ، قطعاً حال و روز آواز ما بسیار بهتر از اینی خواهد شد که شاهد آن هستیم.

    به هر حال خود هنرجو ها هم نباید بیکار بنشینند و از آنجایی که آنها خود استادان آینده خواهند بود ، میتوانند آینده ی آواز را دستخوش تغییرات دلپسندی بنمایند.

    باز هم از مطلب خوب شما سپاسگذارم.

    موفق باشید.

    یاحق …

  2. دوشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۰۱:۰۱

    آلبوم تصاویر استاد شجریان اقدام به ایجاد امکان جدیدی کرده است که به کمک آن می توانید با هر بار باز شدن صفحه وبلاگ خود عکسی از استاد شجریان را به طور تصادفی در سایت یا وبلاگ خود نمایش بدهید.
    این تصاویر از مجموعه ی ۵۰۰ عکسی آلبوم تصاویر استاد شجریان انتخاب می شود.

    اطلاعات بیشتر:
    http://shajarian-pictures.persiangig.com

  3. دوشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۱۱:۵۵

    همراه خواهرم بعضی مواقع به این آموزشگاههای موسیقی میرم

    واقعا استاد حق داره گله کنه

    تو نیم ساعت یه پسر قرتی میاد که مثلا آواز یاد بده

  4. دوشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۱۴:۳۱

    سلام دوست عزیز
    وبلاگتون پر محتواست
    خوشحال میشم اگه لینک به وبلاگم بدین

  5. چهارشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۰۳:۱۳

    سلام دوست من
    خسته نباشید
    گفتگوی اختصاصی قدیمی ها با صادق نوجوکی را در مجله شماره ۷۰ بخواهید.
    موفق باشید

  6. محمد
    جمعه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۰۰:۰۶

    میشه اینم بگین که منظور استاد از صداسازی چیه! من فکر کنم منظور استاد ! شجریان سازیه نه صدا سازی!
    شاهد مثال همایون یا نور بخش که کپی برابر اصل استادند اما افرادی مثل ناظری و بسطامی که از این به اصطلاح صداسازی یا شجریان سازی بهره نبرده اند کپی کار و کپی خوان نشده اند!

  7. جمعه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۰۹:۱۲

    جناب محمد گرامی با سلام
    صدا سازی و تقلید دو مقوله جدا از هم است. قطعا مرحوم بسطامی و استاد ناظری هم صدا سازی کرده اند که به مدارج بالایی از خوانندگی رسیده اند و به اطلاع حضرتعالی برسانم که هر دو این بزرگواران از شاگردان حضرت استاد شجریان بوده اند والبته مدت شاگردی آقای ناظری کمتر بوده است .

  8. سه شنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۷ -- ۱۴:۳۲

    سلام
    من یکی دو سالی است که تحت تعلیم جناب استاد ” حمید گلستانی ” به فراگیری هنر موسیقی – سه تار و آواز – پرداخته ام.
    ایشان آواز را نزد استاد سید نورالدین رضوی سروستانی تعلیم دیده اند . سه تار و تار را زیر نظر اساتید متفاوت به طور مستقیم و غیر مستقیم آموخته اند. از وجود استادان بزرگی مثل محمدرضا لطفی و حسین علیزاده و مسعود شعاری استفاده کرده اند. کمانچه را نزد استاد مهدی آذر سینا تعلیم دیده اند و تنبور را به استادی تمام به شیوه مرحوم سید خلیل می هنوازند.
    هرچند به نظر حرفهایم اغراق آمیز است اما: شنیدن کی بود مانند دیدن.
    .
    .
    ان شاء الله در مورد ایشان بعدا برایتان بیشتر توضیح میدهم اما …
    .
    .
    در مورد شیوه تدریس آواز اصلاً این طور که همه جا مرسوم است ( از اینجا می گویم که من شیوه اساتید دیگر را دیده ام).
    اول کار برایت توضیح می دهند که می خواهی چه کار سختی را شروع کنی و چه کارهایی لازم است که انجام دهی. بعد به تو می گویند که صدا را از کجای حنجره باید استخراج کنی و حتی با دست گذاشتن بر حلق و گلویت و نمایش نیم رخ صورت خود، تمام ریزه کاریهای لازم را به تو می گویند. سپس طی جلسات متفاوت تمرینها و تصنیفهایی برای تو ضبظ می کنند که هرکدام حاوی سه چهار نکته آوازی است. هر قطعه را ابتدا جمله به جمله می خوانند تا بتوانی آن را جلوی ایشان بخوانی و تکرار کنی؛ سپس آواز را با ساز اجرا و ضبط می کنند. بعد از چهار پنج جلسه در کنار یک گوشه ی کوچک و خلاصه آوازی از دستگاه های ساده تر و مشهور مثل ماهور و دشتی، یک تصنیف که از لحاظ اجرایی پیچیده تر باشد برای شما اجرا می کنند به همان ترتیبی که عرض شد.
    در تمام جلسات از لحاظ شیوه اداء صدا ، تلفظ کلمات، خواندن تحریر و تمام ریزه کاریهای دیگر متناسب با توانایی های خواننده تو را زیر نظر دارند و نکات لازم را در زمان لازم به تو می گویند.
    .
    .
    ببخشید که طولانی شد.
    سعی می کنم در فرصتی مناسب تعدادی از فایلهای صوتی از کلاسهای ساز و آواز ایشان را در وبلاگم قرار دهم.

  9. چهارشنبه ۱ خرداد ۱۳۸۷ -- ۱۴:۵۹

    به نظر من جز افسوس چیز دیگری نمی توان گفت .مگر کار دیگری می شود کرد.ما که سراغ نداریم .باید بنشینیم و دعا کنیم که این وضعیت درست شود در ضمن
    شجریان بم خواند
    در وبلاگ بی همگان به سر شود

  10. علاقه مند موسیقی ایرانی
    یکشنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۷ -- ۱۵:۴۳

    سلام.
    از آنجایی که شجریان با کوله باری از تجربه، چنین نظری داده است، چیزی نمی توان گفت… اما فکرش را بکنید… این همه علاقه مند به موسیقی ایرانی را چه باید کرد؟ آیا این پنج درصد که درست کار می کنند می توانند پاسخگوی شاگردان آن نود و پنج درصد استاد کم تجربه باشند؟ یک هنرجوی علاقه مند به آواز ایرانی که در شهری دور افتاده زندگی می کند چگونه باید استاد واقعی را بشناسد، پیدا کند، و بعد تازه آیا بتواند به کلاسش راه پیدا کند یا نه… و اگر نتوانست، آیا بهتر است که همان معلمان ناشی در حد توان خود او را سیراب کنند، یا این که او را از درگاه برانیم، تا به دنبال چیزهای دیگری برود که مدام از گرایش جوان ها به آن سمت نالان هستیم؟؟

    به نظر در شرایطی که دسترسی به استادان درست و کامل (اگر نگوییم ناممکن، حداقل) بسیار دشوار است، می توان پذیرفت که عده ای علاقه مندی شان را از طریق آموزگاران کم تجربه تر پی بگیرند، ضمن این که همه ی این علاقه مندان قرار نیست که خواننده ی طراز اول شوند، بلکه همین که چیز هایی از موسیقی ایرانی بیاموزند، بهتر است که هیچ ندانند (فقط به گناه این که به استادان با تجربه دسترسی ندارند)

    باید دید راهکار ایشان چیست…

  11. علاقه مند موسیقی ایرانی
    یکشنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۷ -- ۱۵:۴۴

    به نظر می رسد …

  12. یک بنده خدا
    یکشنبه ۲۱ مهر ۱۳۸۷ -- ۱۱:۰۹

    آقا ! آقای شجریان که این گونه می فرمایند …….. شما ملاحظه کنید شاگردان اصلی ایشان ( نوربخش – کرامتی – رفعتی – جهاندار – شفیعی ) و بقیه جوانترها در چه سطحی از خوانندگی هستند ……… البته منظورم نیست این که بد می خوانند اما تراز اول هم نیستند … حالا ببینید اینها چند سال شاگردی کرده اند و نشست و برخاست داشته اند .. این کارگاهی های بنده خدا می خواهند چه شوند .. آقایان و خانم ها … آواز باید مستمع را بگیرد و نیاز به داد و فریاد هم ندارد .. من منکر بهره گیری از دانش استادان نیستم .. اما خداوکیلی شما کلاهتان را قاضی کنید و ببینید آیا این حرف ایشان منشا بازاری دارد یا از سر دلسوزی است ؟
    حرف این است که آقای شجریان خودش هم معلم خوبی نیست اگرچه در خوانندگی استاد مسلم است به دلایل فراوان..

  13. سید محسن طباطبایی
    دوشنبه ۵ دی ۱۳۹۰ -- ۱۶:۳۳

    MSIE 8.0 Windows XP

    با سلام خدمت شما عزیزان و نور چشمان
    من ۲۱ سالمه و در حدود ۱۰ سال هست که به کار کردن آواز سنتی ایرانی در نزد استادانی چون سید رضا طباطبایی و استاد عباس شفیعی ( از شاگردان استاد شجریان ) پرداخته و می پردازم و از تمامی اخبار روز موسیقی ایران از طریق همین سایت و دوستانم مطلع هستم و برداشت من از وضعیت کنونی این است که موسیقی ایرانی از حالا بدتر ندارد . هم از طرف دولت و به طور خوش بینانه از طرف ۴۰ درصد مردم مورد تحریم قرار دارد و همین امر باعث بروز مشکلاتی از این قبیل شده است . پس باید بکوشیم تا مردم را هر بیشتر ونه به هر قیمتی به سوی موسیقی ایرانی بکشیم تا حداقل در هر خانواده یک کارشناس نظری موسیقی و موسیقی شناس داشته باشیم . از زیاده گوییم عذر خواهی می کنم وبه امید آینده ای روشن در این راه قدم بر میدارم.




به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.